Phía dưới giếng trời cạnh cầu thang, nhưng lại là mái của phòng vệ sinh phía dưới, có chức năng vườn cảnh
Góc phụ - thử điểm danh
Những
góc phụ trong nhà có thể xuất hiện do những lý do khách quan, hay hệ quả
của những yêu cầu khi thiết kế gây ra. Đó có thể là một khoảng méo do
hình dáng đất xây dựng; có thể là hệ quả của những góc xoay theo yêu cầu
hướng của phong thuỷ; đó cũng có thể là sự “chưa tới nơi tới chốn” của
việc kê đặt nội thất và thiết bị…
Tuy
nhiên, cũng có những góc phụ được coi là hiển nhiên tồn tại, song hành
cùng công trình từ khi thi công cho tới… suốt đời. Đó là gầm cầu thang,
là trần kỹ thuật, nhà vệ sinh, khe hẹp sau những cánh cửa…, hay ở những
nhà mái dốc là tầng áp mái – nhất là nơi giao mái với tường biên (thấp
nhất).
Trong
rất nhiều những góc phụ mà ta vẫn hay gọi là “góc chết” như thế, có lẽ
gầm cầu thang xứng đáng đứng ở vị trí số một. Đây là cái góc không thể
thiếu, không thể bỏ, trừ khi nhà chỉ có một tầng trệt. Gầm cầu thang
luôn gây ra những khó chịu về thẩm mỹ và các phiền toái khác khi sử dụng
hay vệ sinh, là nơi cư trú của nhiều loại côn trùng gây ảnh hưởng không
tốt đến môi trường sống.
Những
diện tích sàn nhỏ, không đủ thành phòng, nhưng lại chênh cốt hay nằm
cuối tuyến giao thông (ít có tác dụng giao thông) cũng có thể là các góc
phụ, góc chết. Có lẽ cần phân biệt những góc sang như thế này với sàn
logia hay bancông. Sàn logia hay bancông không nên coi là phụ, là “chết”
bởi nó là một thành phần quan trọng của cả hình thức và công năng kiến
trúc; là một kết cấu bao che, lớp trung chuyển rất phù hợp với khí hậu
nhiệt đới.
Phần
còn lại, khoảng trống còn lại khi kê đồ nội thất, thiết bị; gây ra nhiều
góc phụ, tuy không nghiêm trọng nhưng lại… lắt nhắt. Một chiếc tủ lạnh
hụt so với ô chờ sẵn, một chiếc bồn tắm chưa “với” tới biên tường nhà vệ
sinh; hai chiếc ghế “đấu” vuông góc để lại một ô trống ở góc phòng… là
những trường hợp ta thường thấy rất cụ thể. Những công trình cũ được cải
tạo hay đụng phải chuyện này do không tính trước được, cùng sự thay đổi
nhu cầu và tính năng, kích thước trang thiết bị.
Cách
xử lý khá độc đáo ở quán càphê Miền Đồng Thảo (TP.HCM). Do công trình
áp với công trình kế bên với diện tích khá lớn, không thể xử lý trên
tường “nhà hàng xóm” được, kiến trúc sư đã lùi vào để tạo một diện tích
kiến trúc giả mà như thật, rất hiệu quả như thế này
Phụ hay là “chết”?
Thật
ra, góc phụ, hay “góc chết” chỉ là một cách nói rất… dân gian và linh
hoạt về những trường hợp như vừa liệt kê; chính danh kiến trúc hẳn không
có từ đó. Một kiến trúc chuẩn mực thì cái gì cũng phải có ý nghĩa của
nó, có mối quan hệ hữu cơ giữa hình thức và công năng. Không cái gì hiện
diện và tồn tại vô lý cả. Nhưng đó chỉ là điều lý tưởng khi mà mảnh đất
xây dựng không bị bó buộc, kỹ thuật đáp ứng được hết các yêu cầu kiến
trúc và kinh tế không bị hạn chế. Thực tế, trong thể loại nhà ở gia đình
và trong bối cảnh xã hội của ta còn quá nhiều những hạn chế nên mới có
chuyện kia!
Vậy
thì, góc phụ (không phải là chính) có ý nghĩa không? Nếu không có ý
nghĩa thì có phải là “chết” không? Góc phụ và “góc chết” có thể coi như
nhau không? Lâu nay ta vẫn nói chung chung về những góc này, nói tới góc
phụ – ngầm hiểu là góc chết, là chỗ xấu xí, hay không làm gì được,
không khai thác được. Có lẽ vì vậy mà nhiều góc phụ không được tận dụng
mặc dù hoàn toàn có thể tận dụng hiệu quả về cả mặt công năng và hình
thức.
Quan
điểm của người viết bài cho rằng: góc phụ là những góc có ý nghĩa nhất
định về diện tích và không gian, có khả năng khai thác, thậm chí góc phụ
có thể là chủ định thiết kế tạo ra; còn góc chết là những yếu tố khách
quan bất khả kháng, những lỗi hay bất cập của thiết kế – thi công hay
trong quá trình sử dụng. Góc phụ có thể “chết” và không “chết”. Tuy
nhiên “góc chết” cũng không phải là hết.
Những góc phụ, thì cần khai thác; còn góc chết thì cần hoá giải.
Nhưng có lẽ câu trả lời cuối cùng chính là những giải pháp vào từng tình huống cụ thể.
Tận dụng và hoá giải
Gần
đây, việc khai thác và giải quyết triệt để những góc phụ, góc chết là
một xu hướng lan rộng, tích cực. Lý do là người ta đầu tư cho thiết kế –
đặc biệt là thiết kế nội thất nhiều hơn, khả năng kinh tế cũng dồi dào
hơn và có nhiều vật liệu, kỹ thuật để có thể đáp ứng được các giải pháp
thiết kế.
Nếu
khéo léo và có sự tính toán trước khi thiết kế kiến trúc, thì việc tận
dụng các góc phụ sẽ hợp lý, đỡ tốn kém hơn, và thuận tiện khi vận hành.
Việc xử lý các góc chết cũng tương tự như vậy.
Hãy
bắt đầu từ cái góc ở đâu cũng có, không bao giờ thiếu: đó là gầm cầu
thang. Giải pháp cơ bản vẫn là tiểu cảnh để tạo một sự thân thiện về thị
giác. Tuy nhiên nếu sự sắp đặt không khéo léo hoặc xử lý kỹ thuật không
hợp lý thì chưa chắc đã ổn. Nhiều nhà làm bể cảnh dưới chân thang,
tưởng đẹp và không có chỗ cho gián, chuột thì lại thành chỗ cho muỗi và
quá mất thời gian chăm sóc thay nước bể. Có nhà đặt cây cỏ giả dưới gầm
thang, nhưng kết quả không như ý vì đồ giả không thể như đồ thật, trông
còn phản cảm hơn là chẳng đặt gì. Với những cầu thang vế dài, tận dụng
gầm thang thành phòng vệ sinh hay kho là một giải pháp tốt, thậm chí
hiệu quả về thẩm mỹ với sự nhấn mạnh về khối. Gần đây có nhiều gầm thang
với cách xử lý… không làm gì cùng thang rỗng (xương chịu lực bằng thép)
rất hiệu quả mà gọn gàng, không tốn kém.
Góc chết do cột kết cấu lồi ra ngoài mặt tường, được xử lý bằng một bức tường trang trí kết hợp chiếu sáng cho hiệu quả cao.
Khu
vực trần kỹ thuật trên phòng vệ sinh theo cách làm trước kia hay được đổ
bản bêtông để tận dụng làm kho. Tuy nhiên cái kho này tiếp cận rất khó
(phải bắc thang, ghế chui vào); vào trong rồi cũng khó xoay xở, và tối
om. Vậy nên thực tế kho hầu như để không vì quá phức tạp cho việc
cất/lấy đồ. Cũng vì lý do đó nên bình nước nóng vẫn đặt lộ ra dưới trần
nhà vệ sinh, vừa thiếu thẩm mỹ và có thể bị vướng.
Xu
hướng gần đây là xử lý trần thạch cao chịu nước cho phòng vệ sinh, giấu
bình nước nóng lên đó. Bình nước nóng được tiếp cận qua một cửa thăm
cùng chất liệu ngay trên trần. Cũng phải nói thêm rằng sự xuất hiện của
trần phụ trong nhà vệ sinh (dù là sàn bêtông hay trần thạch cao, trần
nhựa…) là bắt buộc để che ống và giảm chiều cao, tạo tỷ lệ phù hợp cho
phòng có diện tích nhỏ.
Những
chỗ tường bị lồi ra do cột, vách bêtông – đặc biệt ở nhà chung cư cao
tầng có thể xử lý bằng những vách nhẹ, các giá kệ, tủ âm tường để làm
hợp lý mặt bằng, tránh sự vô duyên và không thoải mái khi sử dụng. Giải
pháp này vừa có tác dụng trang trí, vừa tận dụng để để đồ. Những chỗ
thiếu hụt do kê sắp đồ cũng có thể làm tủ, giá để xoá bỏ những khoảng
thừa.
Những
trường hợp hơi bị lỡ về vị trí, diện tích… trong bố trí nội thất hoàn
toàn có thể hoá giải bằng các giải pháp linh hoạt và nhẹ nhàng như đặt
bình hoa, chậu cây cảnh, tượng hay các vật trang trí khác để cân bằng bố
cục và làm tăng tính thẩm mỹ cho không gian.
Có lẽ,
điều quan trọng khi tìm cách tận dụng những góc phụ và hoá giải những
góc chết là phải làm khéo léo và thật tự nhiên, đừng khiên cưỡng. Khi ấy
ắt có hiệu quả!


